Başkalaşım Nedir yazısına puan ver :
1 Puan2 Puan3 Puan4 Puan5 Puan6 Puan7 Puan8 Puan9 Puan10 Puan | 6,14 / 10 | 14 kisi / 86 puan verdi.
Loading ... Loading ...
Bu siteyi beğendinmi?

Başkalaşım Nedir
Başkalaşım: Bazı böcek ve kurbağa gibi canlıların, yumurtadan çıktıktan sonraki gelişme evrelerinde yapısal değişikliğe uğrayarak atalarına benzer hale gelmeleri.

Kimi hayvan yavrularının erişkin olana dek geçirdikleri değişimlerin tümüne başkalaşma denir. Başkalaşmanın batı dillerindeki karşılığı olan metamorfoz Yunancada biçim değiştirme anlamına gelen sözcüklerden türemiştir. Başkalaşma hayvanların biçimsel ve yapısal değişimidir, örneğin bir kurbağa, tetariden (kurbağa yavrusu) gerek biçim ve gerek yapı olarak çok farklıdır. Kelebekler de tırtıllara hiç benzemezler.

Başkalaşma, insanların gelişmesine benzemez. Çoğu omurgalı hayvanlar, yumurtada geliştikten sonra, doğrudan doğruya erişkin biçimlerini alırlar. Yavru memeliler doğdukları zaman, erişkinlerine çok benzerler.

Başkalaşma geçiren hayvanların yavrularına larva denir. Tırtıllar vetetariler larvaya örnek gösterilebilirler.

Larvalar gerek yapı ve gerek yaşantı biçimi açısından erişkinlerden çok farklıdırlar. Kelebeklerin iki çift kanatları ve altı bacakları vardır. Uçarak hareket ederler ve çiçeklerdeki balözüyle beslenirler. Oysa tırtılların kanatları yoktur. Ayrıca çoğu, altıdan fazla bacağa sahiptir. Tırtıllar sürünerek hareket ederler ve yapraklarla beslenirler. Larvaların, erişkin evrelerine geçmeden önce büyük ölçüde değişmeleri gerekir. Bu değişimler pupa denilen ikinci evrede yer alır.

Pupa evresi, larva evresiyle erişkin kelebek evresi arasındaki dinlenme dönemidir. Tırtıllar, pupa evresine girmeden önce güvenlik içinde olabilecekleri bir ortam seçerler.

Bazı tırtıllar, çevrelerine koza denilen ağlar örerler. Daha sonra bu koza içinde derilerini döküp pupaya dönüşürler. Pupa sert bir koruyucu deri oluşturur ve hiç besin almaz.

Tırtıl pupa derisi içinde parçalara ayrılır. Kelebeğin vücudu bu parçalardan oluşur. Tırtılın derisi altında yer alan kanat kökleri, kelebeğin kanatlarına dönüşürler. Değişim tamamlandıktan sonra pupanın derisi yarılır ve içinden kelebek çıkar. Kelebek ilk önce nemlidir ve kanatları kıvrıktır. Ancak kısa sürede nemliliği kaybolur, kanatları açılır ve uçar. Artık çiftleşmeye ve larvalara dönüşecek olan yumurtaları yumurtlamaya hazırdır.

Kurbağalar ve karakurbağaları ikiyaşayışlıdırlar. ikiyaşayışlı hayvanlar hem karada, hem de suda yaşayabilirler. Kurbağaların dört tane bacakları olmakla birlikte kuyrukları yoktur. Akciğerlere de sahip olmayan bu hayvanlar, oksijeni tıpkı memeliler gibi havadan sağlarlar. Kurbağalar böceklerle ve başka küçük hayvanlarla beslenirler. Tetariler (kurbağa larvaları) erişkin kurbağalardan çok farklıdırlar. Yumurtadan çıktıklarında uzun kuyrukları vardır; ancak bacakları yoktur. Yaşamlarının ilk haftalarını veya aylarını suda geçirirler. Tetariler solungaçlara sahip oldukları için, oksijeni balıklar gibi sudan alırlar. Yaşamlarının ilk dönemlerinde, yalnız bitkilerle beslenirler. Tetarilerin başkalaşması, solungaçlarıyle solunan hayvanların, akciğerleriyle solunan hayvanlara dönüşmesidir.

Kurbağaların başkalaşması uzun süren ve yavaş gelişen bir süreçtir. Bu tür başkalaşma, kelebeklerin başkalaşması gibi belirgin ve hızlı değişmeler içermez. Tetarilerin ilk önce bacakları büyür. İlkin arka bacaklar ortaya çıkar ve yavaş yavaş büyümeye başlar. Daha sonra ön bacaklar gelişir. Aynı zamanda kuyruk küçülür ve akciğerler gelişerek solungaçların yerini almaya başlarlar. Bu evrede tetari erişkin bir kurbağaya benzemeye başlar. Artık solunmak için su yüzeyine çıkacaktır. Kısa bir süre sonra kuyruğu yok olur. Daha sonra, suyu bütünüyle terk eder. Bu sırada küçük bir kurbağa olmuştur. Yumurtadan çıktıktan hemen sonra erişkinlik dönemine girmiş olan kelebeğin tersine, tetari, sudan çıktıktan sonra da gelişmeye devam eder.

Bütün ikiyaşayışlılar başkalaşma geçirmezler. Meksika aksolotlu gibi bazı semenderler bütün yaşamları boyunca larva olarak kalırlar. Bunlar üreme organları geliştirirler ve ürerler. Ancak hiç bir zaman hava solunan semenderler olamazlar.

Böceklerin tümü de başkalaşma geçirmez. Gümüşçübalığı gibi bazıları, yumurtadan erişkinlerin küçük bir örneği olarak çıkarlar. Bunların larva dönemi yoktur.

Çekirge ve kozböceği gibi bazı böceklerde başkalaşma yarım kalır. Tam olgunluğa ulaşamamış olan çekirgeye nimfa denir. Nimfa erişkin bir çekirgeye benzemekle birlikte, daha küçüktür ve kanatlara ve üreme organlarına sahip değildir. Nimfa büyüdükçe derisini dört beş kez değiştirir. Her deri değişiminde erişkin bir çekirgeye daha çok benzer. Bu arada ortaya çıkan kanatlar her deri değişimi sırasında biraz daha büyür. Son deri değişimiyle nimfa erişkin bir çekirge haline gelir. Yalnız böcekler ve ikiyaşayışlılar başkalaşma geçirmezler. Denizyıldızlarının yumurtaları çatladığında, küçük larvalar çıkar. Bunlar yüzebilirler. Yengeçlerin, İstakozların ve öteki kabukluların da larva evreleri vardır. Salyangozlar ve öteki yumuşakçalar için de aynı durum söz konusudur. Yanyüzergiller gibi kimi balıklar da başkalaşma geçirir. Larva dönemindeki yanyüzerğilin bir gözü, gelişme sırasında, vücudun öteki yanına kayar. Erişkin yanyüzergil, deniz dibine, gözsüz yanı alta gelecek biçimde yerleşir.

Başkalaşmayı etkileyen etkenler: Bilim adamları, başkalaşmanın iç salgıbezlerinde salgılanan kimyasal maddelerin denetiminde olduğunu ortaya koymuşlardır. Hormon denilen bu kimyasal maddeler, bir tür kimyasal habercilerdir. Vücudun çeşitli bölümlerine taşınarak, hücrelere beyinden gelen emirleri iletirler.

Böcek larvalarında, ön göğüs salgıbezleri denilen salgıbezleri, deriyi etkileyerek deri değişimini sağlarlar. Gençlik hormonu denilen ve ensede salgılanan bir başka hormon da, erişkin dokuların oluşmasını önler. Gençlik hormonunun salgılanması, larva döneminde yavaşlar ve pupa evresinde bütünüyle durur. Böylece, ön göğüs salgıbezlerinde salgılanan hormonun etkisiyle meydana gelen son deri değişimiyle erişkin böcek ortaya çıkar. Gençlik hormonu bir böcek öldürücü olarak kullanılabilir. Üzerlerine bu hormon püskürtülmüş olan ekinleri yiyen zararlı böcekler gelişip erişkin olamazlar. Erişkinlik dönemine girip üreyemedikleri için de zamanla ortadan kalkarlar.

Sığır kalkanbeziyle beslenen aksolotl, hava solunan bir semendere dönüşür. Normal koşullar altında bu hayvan kalkanbezi yetersizliği nedeniyle erişkinlik dönemine giremez.

Bu yazıda aradığınız konu yoksa soruyu yazın paylaşılsın ve eklensin